In een grot bij de berg Karmel in Israël vonden archeologen jaren geleden stenen kommen met aanslag van gegist graan. Ouderdom: ruim dertienduizend jaar. Bier is dus vermoedelijk ouder dan het wiel en ouder dan het geschreven woord, en misschien wel een van de redenen waarom mensen ooit besloten zich ergens blijvend te vestigen.

Ouder dan de piramides

De Sumeriërs in Mesopotamië hielden het al zwart op wit bij: op kleitabletten staat een hymne aan Ninkasi, de godin van het bier, die tegelijk dienstdeed als brouwrecept. Het brouwen zelf was destijds doorgaans vrouwenwerk, net als eeuwen later in Europa, waar vrouwen als huisbrouwsters en “alewifes” bier maakten en verkochten. In de wetten van koning Hammoerabi, zo’n 1755 voor Christus, worden al minstens twintig verschillende soorten bier in Babylon genoemd. In het oude Egypte kregen arbeiders dagelijks zo’n vier liter bier als loon, ook de mensen die aan de piramides bouwden. Farao Ramses II liet rond 1300 voor Christus zelfs de eerste staatsbrouwerijen oprichten. Op de foto hierboven zie je daar het bewijs van: een echt Oud-Egyptisch model van een complete bakkerij en brouwerij, met piepkleine werkfiguurtjes, meegegeven aan een overledene voor in het hiernamaals.

Monniken hielden het bier levend

Na de val van het Romeinse Rijk waren het vooral kloosters die het brouwen in Europa in stand hielden en verfijnden, als vaste bron van eten en drinken voor monniken en reizigers. Rond 1240 kreeg het woord bier in de Lage Landen ongeveer zijn huidige naam. Wat er nog wel veranderde was de smaakmaker: brouwers gingen langzaam over van gruit, een kruidenmengsel, naar hop, en na 1450 was hop de standaard geworden. Die kloostertraditie leeft nog altijd voort in stevige, kruidige stijlen als de Snipperdag Tripel van Beun Brewing, negen en een half procent sterk en gerijpt op kersenhout in plaats van in een kloostercel.

Het Reinheitsgebot en de geboorte van pils

In 1516 bepaalde hertog Wilhelm de Vierde van Beieren in het Reinheitsgebot dat bier alleen nog uit water, gerst en hop mocht bestaan. Gist bestond toen al lang in de praktijk, maar werd simpelweg niet als apart ingrediënt gezien: een deel van elk brouwsel ging gewoon mee naar het volgende. Pas in 1842 zette brouwer Josef Groll in het Tsjechische Pilsen alles op zijn kop met een nieuw, ondergegist bier dat helder en goudkleurig uit het vat kwam: de pils was geboren. Toen de Duitse ingenieur Carl von Linde in 1873 de koelmachine uitvond, kon dat ondergegiste bier het hele jaar door en overal ter wereld gebrouwen worden, en begon de opmars die pils tot het populairste biertype ter wereld maakte. Diezelfde ondergisting levert vandaag heel verschillende bieren op: van de pikzwarte Schwarzbier van Bospolder Brouwerij tot de op eikenhout gerijpte Spicy Pienter van Dutch Fox.

Van reuzenfabriek terug naar de buurtbrouwerij

Diezelfde schaalvergroting zorgde er halverwege de twintigste eeuw voor dat een handvol grote merken de smaak wereldwijd bepaalden. Daar kwam eind jaren zeventig verzet tegen, eerst in de Verenigde Staten: kleine brouwers die met minder volume en meer smaak in de weer gingen, aan de basis van wat we nu craft beer noemen. Diezelfde beweging zie je inmiddels ook dichter bij huis. Neem Bijster, opgericht in 2020 en pas in 2024 met zijn allereerste bier op de markt, of Utca Brews, dat begon als thuisbrouwerij in Utrecht en inmiddels blikken als de Hoppy Invaders Neipa vult. Van kleitablet tot blikje: bier heeft in dertienduizend jaar geen moment stilgestaan, en bij ons in de winkel gaat dat gewoon door.